در نشست کابل چهرهٔ هبتالله دیده شد؟
نشستی که طالبان آن را به نام هبتالله آخندزاده—شخص مجهولالهویتی که طالبان مدعی است وجود دارد—در دانشگاه کابل برگزار کرد، نه «گردهمایی علمای دین» بود و نه «کنفرانس علمی».

به گزارش خبرگزاری رشد؛ در این نشست، هیچکس چهرهٔ او را ندید؛ گویی نامی بدون حضور، و حضوری بدون دیدهشدن. آنچه رخ داد، نمایشی بسته از قدرت و بیدستاورد برای فریب افکار عمومی بود؛ نمایشی که در آن، به جای پاسخ به بحرانهای واقعی مردم، بر «اطاعت» از فرمانهای یک فرد تأکید شد. دانشگاه کابل به مدت یک هفته تعطیل و خوابگاههای آن تخلیه شد تا فضایی برای تجلیل از رهبر طالبان فراهم گردد. محتوای سخنرانی نه درباره فقه، عدالت یا حقوق شهروندان، بلکه درباره «تطبیق فرمانها» و «اطاعت» بود. لقب «شیخالشیطان» در این نوشته استعارهای سیاسی از تناقض میان ادعای دینی و عملکرد قدرت است.
یک) تقدیس قدرت، نه گردهمایی علما
هدف واقعی این نشست، تقدیس رهبر طالبان و فرابردن او به جایگاهی دور از دسترس نقد بود. همزمان با برگزاری نشست، پرسشنامهای میان استادان و ملاها پخش شد که در آن پرسیده شده بود آیا با اعطای لقب «شیخالاسلام» به آخندزاده موافقاند یا نه. وزیر عدلیه طالبان نیز گفت که قرآن قانون اساسی این گروه است؛ یعنی کشوری بدون قانون اساسی، بدون نهادهای انتخابی و بدون پاسخگویی. این نشست، نمایشی برای فریب بود؛ نمایشی که در آن «علما» نه برای حل مشکلات مردم، بلکه برای تأیید فرمانهای یک فرد گرد آمده بودند. طالبان در پنج سال حاکمیت خود نشان دادهاند که نه به قانون، نه به نهاد، و نه به هیچ سازوکار پاسخگویی باور ندارند؛ تنها چیزی که برایشان اهمیت دارد، بقای قدرت و اطاعت بیچونوچراست. آنان دین را نه راهنمای زندگی، بلکه ابزاری برای سلطه بر جامعه کردهاند و هر صدای منتقد را به بهانه «فتنه» سرکوب میکنند.
دو) طرد آشکار شیعیان و انکار تنوع مذهبی
در این نشست، هیچ روحانی شیعهای حضور نداشت. آخندزاده در سخنرانی خود مدعی شد که «همه مردم افغانستان پیرو مذهب حنفی هستند» و «تعامل با مذهب شافعی ناروا است». این ادعا در حالی مطرح میشود که شیعیان بخش بزرگی از جامعه افغانستان را تشکیل میدهند. این سخنان «انکار تنوع مذهبی» خوانده شد و منتقدان هشدار دادند که چنین دیدگاهی «همزیستی مذهبی و وحدت ملی را تضعیف میکند». طرد شیعیان در سطح نهادها نیز ادامه دارد: بر اساس گزارش یوناما، طالبان در فاصله جولای تا سپتامبر ۲۰۲۶ دستکم ۱۰ نهاد مرتبط با شیعیان—از جمله حوزه علميه خاتمالنبیین در کابل و غزنی، دو مدرسه دینی و یک مسجد—را تعطیل کرده و بیش از ۴۰ نفر را بازداشت کردهاند. در پنج سال گذشته، آخندزاده هیچگاه با نمایندگان شیعیان دیدار نکرده است. نشست کابل، این سیاست طرد را رسمیتر و آشکارتر کرد. طالبان با بستن مساجد، مدارس، حوزهها و دانشگاههای شیعیان، نه فقط مخالفان سیاسی خود، بلکه کل یک جامعه مذهبی را هدف گرفتهاند؛ اقدامی که در هیچ متن اسلامی و هیچ عرف بینالمللی توجیهپذیر نیست.
سه) بیدستاوردی برای زنان، معیشت و عدالت
اگر این نشست «دستاوردی» داشت، باید در زندگی مردم دیده میشد. اما واقعیت خلاف این است. بر اساس گزارش یوناما، پنج سال از محرومیت دختران از آموزش بالاتر از صنف ششم گذشته و هیچ نشانهای از بازگشایی مدارس دخترانه وجود ندارد. در قطعنامههای گردهماییهای مشابه علما، «از حقوق زنان و مکاتب دختران خبری نیست». در حوزه معیشت، بانک جهانی گزارش میدهد که تولید سرانه برای سومین سال متوالی کاهش مییابد و ۱۵.۹ میلیون نفر با ناامنی غذایی شدید روبهرو هستند؛ کارگران روزمزد ۱۴ درصد روزهای کاری کمتری نسبت به سال قبل داشتهاند و قدرت خرید هفتگی آنان ۲۷ درصد کاهش یافته است. نرخ بیکاری به ۳۰ درصد رسیده و ۲۹ میلیون نفر قادر به تأمین نیازهای ابتدایی خود نیستند. در چنین وضعیتی، نشست کابل نه درباره معیشت بحثی کرد، نه درباره آموزش، و نه درباره عدالت. طالبان در حالی «گردهمایی علمی» برگزار میکنند که میلیونها کودک افغان از گرسنگی رنج میبرند و نظام صحی کشور در آستانه فروپاشی است. اینان نه رهبر دینیاند و نه حکومتدار؛ آنان گروهیاند که کشور را به گروگان گرفتهاند و از دین تنها پوستهای برای مشروعیتسازی باقی گذاشتهاند.
چهار) شکاف درونی؛ نمایش وحدت، واقعیت اختلاف
این نشست نه تنها دستاوردی برای مردم نداشت، بلکه شکاف درونی رهبری طالبان را نیز آشکارتر کرد. سراجالدین حقانی، وزیر داخله، در نخستین روز نشست گفت که نظام طالبان «برای تحمیل رهبری یک فرد بر مردم ایجاد نشده» و هشدار داد که «برخوردهای سختگیرانه مردم را از طالبان دور میکند». آخندزاده یک روز بعد، در واکنشی معنادار، بر «اطاعت بیچونوچرا» از «امیر» تأکید کرد و گفت: «حیثیت امیر و حیثیت مأمور برای همه معلوم است».
این نمایش وحدت، در واقع پردهای بر اختلاف میان جناح قندهار و جناح حقانی بود. طالبانی که خود از درون دچار شکاف و رقابت بر سر قدرتاند، چگونه میتوانند مدعی وحدت ملی و رهبری دینی باشند؟ اینان حتی در میان خود به توافق نرسیدهاند، چه رسد به اینکه نماینده همه افغانستان باشند.
نتیجه: مشروعیت بدون مشارکت، پایدار نیست
نشست کابل یک پیام روشن داشت: طالبان نمیخواهند حکومت کنند «با» افغانستان؛ میخواهند حکومت کنند «بر» افغانستان. این نشست برای فریب مردم بود، دستاوردی نداشت و تنها شکاف میان حکومت و جامعه را عمیقتر کرد. لقب «شیخالاسلام» برای رهبری که شیعیان را نادیده میگیرد، دختران را از آموزش محروم میکند و با گرسنگی ۱۵.۹ میلیون نفر، «گردهمایی علمی» برگزار میکند، نه یک عنوان دینی، بلکه پردهای بر یک بحران مشروعیت است. طالبان با انحصار قدرت، انکار تنوع، سرکوب زنان و بستن نهادهای دینی و آموزشی شیعیان، نه اسلامی حکومت میکنند و نه افغانی؛ آنان تنها یک گروه مسلحاند که با نام دین، کشور را اداره میکنند و هر روز بر دامنه نارضایتی عمومی میافزایند. تاریخی که افغانستان بارها نشان داده است که هیچ نظمی بر پایه طرد و انحصار پایدار نمانده است.
