علت اقدامات اخیر ترکیه در افغانستان
در هفته گذشته گزارشاتی از دو اقدام مهم از سوی ترکیه درمورد افغانستان در خبرگزاریهای این کشور منتشر شد. یکی افتتاح صدمین مدرسه برای محصلین و دیگری برگزاری نشست صلح میان شورای صلح و طالبان بود که از سوی سخنگوی رسمی طالبان رد شد.
ابتدا در بخش آموزش و تعلیم و تربیت، براساس گزارشهای ثبت شده، ترکیه سابقهای طولانی در این زمینه دارد. از جمله ساخت نخستین ساختمان مدرن وزارت بهداشت و درمان در سال ۱۳۱۰ و نیز ساختمان دانشکده پزشکی کابل، همچنین بیمارستان آتاتورک در علیآباد کابل؛ تأسیس و راهاندازی دانشکده حقوق و علوم سیاسی در سال ۱۳۱۷.
علاوه بر اینکه ترکیه بیش از ۲۰ معاهده و توافقنامه در عرصههای مختلف فرهنگی و اقتصادی با افغانستان منعقد ساخت که بر اساس یکی از موراد آن، جمهوری ترکیه برای مدت ۵۰ سال دانشجویان و صاحبمنصبان افغانستان را از طریق اعزام مدرسان از ترکیه به کابل و یا اختصاص بورسیه؛ آموزش میداد.
در عرصه همکاریهای فرهنگی بین دو کشور موافقتنامههای متعددی در سالهای ۱۹۶۵، ۱۹۷۲ ، ۱۹۷۶ ، ۱۹۹۳ امضاء شده است که حدود ۵۰۰ نفر از محصلان و دانشجویان افغانستانی درسالهای ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۷ به ترکیه اعزام شدهاند.
بنابر گزارش رسانهها، ترکیه فعالیتهای خود را از طریق آژانس توسعه و همکاری جهان ترک (T.I.K.A) موسوم به (تیکا) در افغانستان انجام میدهد. “تیکا” با هدف تقویت زیر بنای اجتماعی در افغانستان، بیش از ۷۰۰ پروژه در زمینه های مختلف؛ بویژه عرصههای آموزش، بهداشت و درمان را به اجرا گذاشته است. از جمله:
احداث مدارس در افغانستان، که صدمین مدرسه چند روز پیش افتتاح شد.
تأسیس و فعالسازی خوابگاههای مجهز برای دانشآموزان و دانشجویان افغانستانی.
کمک و مشارکت در مرمت و بازسازی مقبره بهاءالدین ولد در استان بلخ.
ساختن مسجد، شفاخانه، پارک تفریحی و سایر نیازهای اساسی.
برپایی سفرههای افطاری طی ایام ماه مبارک رمضان در مساجد بزرگ و مختلف کابل.
اهدای بسته ویژه حج ترکیه؛ شامل : حوله – کفش – وسایل شخصی؛ به حجاج افغانستانی.
نامگذاری سرک در کابل تحت عنوان “جاده انقره”.
اعطاء بورسیههای متعدد و مختلف.
برگزاری دورههای آموزشی مختلف بویژه برای جوانان و بانوان. راهاندازی مدارس زنجیرهای “ترک – افغان” در شهرهای مختلف افغانستان.
توافقنامه همکاریهای اجتماعی در حوزههای : آموزش کارمندان دولتی؛ رسمی و بخش خصوصی افغانستان در ترکیه.
افتتاح بخش زبان ترکی در دانشگاه کابل.
ساخت و بازسازی ساختمانهای دانشکده الهیات در مزارشریف.
طرح ساخت دانشگاه مشترک مولوی.
تاسیس «بنیاد فرهنگی ترکیه»در کابل.
راهاندازی «بنیاد یونس امره».
البته اکثر مدارس ساخته شده به شمال افغانستان اختصاص دارد که یکی از دلایل مهم آن وجود اقوام ترکزبان در این مناطق است.
اما درمورد برگزاری نشست صلح، طبق نظر کارشناسان، مهمترین دلیل، بحث عضویت ترکیه در ناتو و حضور نیروهای این کشور در قالب پیمان سازمان آتلانتیک شمالی در افغانستان است.
به اعتقاد برخی از کارشناسان، ترکیه در این قضیه اخیر به دنبال آن است تا بتواند با احیاء و به سرانجام رساندن مذاکرات صلح با طالبان جایگاه خود را در جهان اسلام برجسته کرده و الگوی موثر خود در خصوص صلح با طالبان را به جهان اسلام معرفی کنند.
برخی نیز بر این باورند که اردوغان با افزایش فعالیتهایش در افغانستان، به دنبال تثبت موقعیت خود در ناتو و نفوذش در جهان اسلام و فشار سیاسی بر متحدان اروپایی است. اصرار ترکیه برای نشاندن طالبان بر میز صلح نیز در همین راستاست.
البته کارشناسانی نیز هستند که معتقد ترکیه در سالهای اخیر تماسهایش را با رهبری طالبان، بهدلیل منافع مشترکشان بهمنظور در حاشیه نگهداشتن گروه ستیزهجوی داعش، افزایش داده است.
بهطور کلی رئیسجمهور ترکیه قصد دارد تا اعضای ناتو اذعان کنند که بدون کمک آنکارا موفقیتی در افغانستان وجود نخواهد داشت.
اما در مورد ارتباط میان گلبدین حکمتیار و اردوغان نیز دو نکته مطرح شده است:
اینکه حکمتیار تنها عضو غیرعرب اخوانالمسملین است که در شورای مرکزی این جریان سیاسی – مذهبی عضویت دارد.
اینکه ریشههای اخوانی میان اردوغان و حکمتیار میتواند تا حدی در پرونده صلح با طالبان آن هم با محوریت آنکارا مفید واقع شود؛ چراکه حکمتیار هم اکنون با دولت افغانستان همراه بوده و میتواند نقش محوری ایفا کند.
در پایان باید گفت این اقدامات در راستای افزایش قدرت و نفوذ ترکیه در افغانستان و به تبع آن در آسیای میانه است. همان بحث نوعثمانی که در یادداشتهای بعدی دنبال خواهد شد.
