آیا تصور «بهشت امن» منطقی است؟
تأملات و پیشنهادهایی برای افغانهایی که افغانستان را به مقصد پناهندهگی ترک کرده و یا در اندیشهی ترک افغانستان به مقصد آلمان هستند.
پناهجویانی که تازه قطارشان از ایالتهای مجاور اروپای شرقی رسیده است، در حالی که ایستگاه اصلی در مونیخ غرق در آفتابی گرم و درخشان است، با خوشآمدگویی آنگلا مرکل صدراعظم آلمان روبهرو میشوند. سِلفیهایی که از این منظره گرفته میشود به سرعت در سرتاسر جهان منتشر میشود. تابستان ۲۰۱۵ بود که چنین رخدادی به وقوع پیوست و از آن زمان به بعد، سیاست استقبال آلمان از مهاجران و پناهجویان از بنیاد تغییر کرد و گفتمان «کشتی پُر است و مرزها بسته» روی کار آمد. در سال ۲۰۱۷، نه نخستوزیر و یا صدراعظمی وجود دارد که به گرمی از مهاجران و پناهندهگان استقبال کند و نه خانه، پول و دانشگاهی که چشم به راه پناهجویان باشد. در عوض، ماهها پیش وزیر امور داخلهی آلمان بیان کرد: «سربازان و مأموران پولیس آلمان به تأمین امنیت در افغانستان کمک میکنند، کمکهای انکشافی زیادی وارد افغانستان شده است و به نظر میرسد که افغانها میتوانند در کشورشان باقی بمانند.» این بیانیه، مدتی کوتاه بعد از اخراج اولین گروه پناهجویان افغان به کابل، صادر شد.
ماههاست که اعتراضات سازمانهای جامعهی مدنی، غیرنظامیان و دولتهای محلی بر ضد سیاست عدم پذیرش و اخراج پناهجویان ادامه داشته است، اما دولت آلمان صرفاً به دنبال آن که در ماه جون حملات شدیدی در شهر کابل به وقوع پیوست، اقدام به توقف اخراج دستهجمعی افغانها برای مدتی کوتاه، به افغانستان کرد، اما کوتاهمدتی پس از آن دوباره برنامههایی برای اخراج ترتیب داد.
اما هنوز هم بسیاری از افغانهای ساکن در افغانستان در این اندیشهاند که مقامهای آلمان، درخواست پناهندهگیشان را میپذیرند، زیرا کار ناشایستی مرتکب نشدهاند و دهها سال است که از فقر و جنگ در افغانستان لطمه دیدهاند. افزون بر آن، اکثر افغانها از جزییات مراحل پناهجویی و انواع مختلف پناهجویی و امکان اقامت در کشورهای دیگر چیزی نمیدانند. بسیاری از آنها به سادهگی وسایلشان را در بیک گذاشته و رهسپار سفری خطرناک و پرهزینه میشوند، آنها در اندیشه مقصد و در انتظار خوشبختی و شروع یک زندهگی آرام اند، اما در این سفر، جان خود و اعضای خانوادهشان را به خطر میاندازند. به جان خریدن این همه خطر قابل درک است، اما رهسپار چنین سفری شدن واقعبینانه نیست.
پناهجویان برای آنکه مراحل پناهجویی را با موفقیت پشت سر بگذارند، حداقل به یک پاسپورت برای تثبیت هویت و اسنادی برای به اثبات رساندن لزوم پناهجویی نیاز خواهند داشت. افزون بر آن، طیکردن مراحل درخواست پناهجویی میتواند مدت زمانی طولانی را در بر گیرد. لذا موقعیت آنها از شرایط قانونی موجود در ایران و پاکستان که در آن تمام پناهندهگان موفق به کسب کارت شناسایی ویژهی پناهندهگان میشوند، بسیار متفاوت است.
وضعیتهای مشمول پناهندهگی دارای انواع متفاوتی است. افرادی که به دلایل سیاسی، اجتماعی، مذهبی یا حقوق بشری تحت تعقیب قرار دارند و میتوانند نیازشان به پناهندهگی را با اسناد به اثبات برسانند، اجازهی اقامت سهساله همراه با امتیاز حق اشتغال و الحاق خانوادهگی دریافت خواهند کرد. شخصی که از جنگ، خشونت یا مجازات غیر قانونی که منتهی به مرگ میشود، گریخته است، اجازهی اقامت یکساله با امکان تمدید تا دو سال دریافت خواهد کرد، اما به دشواری میتواند حق کار یا الحاق خانوادهگی را کسب کند. اگر درخواست پناهندهگی هیچ یک از این وضعیتها را پوشش ندهد، شخص پناهجو اخراج خواهد شد. اگر شرایط عودت محقق نشود، پناهجو سند منع اخراج را دریافت خواهد کرد. در چنین مواردی، امکان اخذ جواز کار یکساله برای پناهجو میسر خواهد شد اما با این وجود هم الحاق خانوادهگی برای وی امکانپذیر نیست.
بنا بر این واضح است کسانی که قصد پناهجویی و عزیمت به آلمان و دیگر کشورهای اروپایی را دارند، باید در مورد مراحل پناهجویی و فرصتهای قانونیای که برای افراد وجود دارد، معلومات به دست بیاورند. زیرا گریز از کشور، تغییرات شدیداً مخربی مثل از دسترفتن وضعیت حقوقی را در زندهگی پناهجویان موجب خواهد شد، چنان که بسیاری از افراد صرفاً متقاضیان پناهندهگی را به عنوان آواره و نه افرادی متشخص در نظر میگیرند. دوم این که ممکن است به دلیل موانع لسانی، حس انزوای شدیدی به پناهندهگان دست بدهد، به ویژه اگر تنها آمده باشند. افزون بر آن، ممکن است پناهجو، دچار تکان (شوک) فرهنگی شدیدی شود، زیرا زندهگی در کشورها و جوامع اروپایی با آنچه در بارهی افغانستان میدانند و فراگرفته و با جامعه هم بسته بودهاند، بسیار تفاوت خواهد داشت. ممکن است کار پیدا کردن و دسترسی به اطلاعات برای پناهنده بسیار مشکل باشد و پناهجویان همچنین احتمال دارد که از بیماریهای روانی از جمله «اختلال استرسزای بعد از سانحه و تروما» رنج ببرند. در این میان دسترسینداشتن به معلومات لازم، یکی از مشکلات عدیدهای است که چالشهای فوق را مضاعف میسازد.
در نتیجه، با توجه به مشکلات عدیدهای که یک پناهجو ممکن است با آن مواجه شود، از جمله مخاطرات بیشمار پیش از رسیدن به مقصد، امکان اخراج از آلمان و نیز مشکلات مالی، بیکاری و یا فشارهای مضاعف روانی، به این نتیجه خواهید رسید که مهاجرت روندی سهل و آسان نیست و ناآشنایی با روند پناهندهگی نیز چالشهای مهاجرت را مضاعف میسازد. ادارهی فدرال مهاجرت و پناهندهگی (BAMF) دارای ویبسایتی است که برخی معلومات را بیشتر به لسانهای آلمانی یا انگلیسی منتشر ساخته است و از طریق لینک زیر قابل دسترسی است و اندکی معلومات نیز به زبان فارسی را نیز میتوان در آن خواند.
http://www.bamf.de/SharedDocs/Anlagen/DE/Publikationen/Flyer/flyer-erstorientierung-asylsuchende_dari.pdf?__blob=publicationFile
نویسنده: ایفا کویزنر – برگردان: سیدوحید دادگر
