سرپرستی در وزارت خانه‌ها و بوروکراسی بستر مناسب فساد

خبرگزاری رشد_کابل: قبل از اینکه برون داده‌های فساد توجه مسئولین را به خود جلب کند بهتر است که از ابتدا برچیدن بستر و زمینه‌های آن مورد مداقه قرار گیرد، هدف قرار دادن ریشه به زودی باعث خشکیدن شاخه‌ها می‌شود، فساد اداری به درازای شکل‌گیری دولت‌ها قدامت دارد، چون نفس تشکلات و موجودیت دولت فساد آور است، به همین دلیل هیچ دولتی در دنیا نیست که بنا به اغفال مسئولین رده اول، از شر هیولای فساد اداری در امان باشند، وضع قواعد لازم الاجرا و تطبیق آن بر فساد پیشگان از عوامل بازدارنده‌ی این پدیده به حساب می‌آید، اما قبل از آن برچیدن بستر و زمینه‌های آن از موارد ذاتی مبارزه با فساد پنداشته می‌شود، لذا با توجه به اینکه عوامل فساد موارد عدیده‌ی را در بر می‌گیرد و مجال پرداختن به تمام زیرمجموعه های آن نیست اما دو عامل عمده که تخم فساد را می‌پاشد، عبارت است از فرهنگ سرپرستی در وزارت‌خانه ها و بوروکراسی در ادارات.

سرپرستی: فرهنگ سرپرستی از آغاز تشکیل حکومت وحدت تا کنون یکی از چالش‌های ادارات دولتی بوده است، همانطوری که از کلمه «سرپرست» پیدا است که معنی و تعریف آن عبارت از این است که شخصی جهت حفظ و نگهداری یک نهاد به مدتی گماشته می‌شود تا مدت کوتاهی که مسئول قانونی آن کنترل اداره را در اختیار گیرد.

به عبارت دیگر سرپرست به شخصی گفته می‌شود که کلید را به دستش داده اند تا از امکانات و پرسنل موجود محافظت نماید بدون اینکه صلاحیت تغییر و تبدیل منابع انسانی را داشته باشد و در برابر پارلمان نیز پاسخگو نمی‌باشد.

اما در امر استفاده و به کارگیری از امکانات اداره دست باز دارد، در ضمن سرپرست به دلیل عدم دارا بودن صبغه قانونی، امنیت شغلی هم ندارد لذا حس غالب مبنی بر اینکه به زودی تغییر و تبدیل خواهد شد او را از دلگرمی به کار و طرح برنامه‌های استرتژیک باز می‌دارد.

همین روال از بالا به مامورین پایین رتبه نیز اثر نموده که باعث می‌گردد بسیاری از پست‌های مهم یک وزارت نیز توسط سرپرستان اشغال گردد، چنانچه در حال حاضر وزارت تجارت دچار همین معضل است و بیش از ۲۰ ریاست آن توسط سرپرستان کنترل می‌گردد، عدم پاسخگویی در برابر پارلمان، عدم امنیت شغلی و دست باز داشتن در مصرف بودجه از موارد ایجابی فساد برشمرده می‌شود، لذا در برابر این چند مورد عمده، موارد سلب فساد در چنین اداره‌ی به چشم نمیخورد.

بوروکراسی: دولت‌های مدرن امروزی که تجربه طولانی از حاکمیت دموکراسی در کشور شان دارند، جهت کاستن و ریشه‌کن نمودن فساد اداری، بوروکراسی عریض و طویلی که در سیستم حکومت‌داری شان موجود بود آن را به کوتاه ترین سیستم تغییر دادند، زیرا پیچ و خم‌های بوروکراسی در ادارات، برعلاوه اینکه سیستم نظارت را به زحمت می اندازد به همان پیمانه به مراجعین نیز مشکلات طی مراحل و وقت‌کشی را تحمیل می‌نماید.

مهمتر از همه از آنجایی‌که نفس انسان سمت مادیات کشش دارد، این سیستم باعث می‌گردد تا رابطه بده و بستان رشوه را میان مراجعه کننده و مامور تقویت بخشد، لذا به عنوان مثال طی مراحل مکتوب ثبت جواز زمین به جای اینکه از امضای پنج نفر بگذرد اگر این روند به دو نفر تقلیل یابد باعث می‌گردد که وقت کشی از میان رفته و مجاری رشوه نیز تقلیل یابد.

بنا بر این جهت زدودن فساد اداری ابتدا لازم است که مقامات از رده‌ی بالا احساس مسئولیت نموده هر چه عاجل‌تر نامزد وزرا را به مجلس نمایندگان معرفی نماید تا به فرهنگ سرپرستی خاتمه داده شود که وزرا از کارکرد و بازدهی شان به مردم گزارش‌ده باشند، در وهله‌ی دوم اقدامات لازم در راستای محو بوروکراسی در نهادهای دولتی اقدام عملی صورت گیرد، اگر سیستم طی مراحل، در حال حاضر امکانات دیجیتالی شدن ندارد، کوتاه نمودن مسیر طولانی آن امر ممکن و در دسترس می‌باشد، اگر به این دو مورد مهم عملا اقدامات صورت گیرد، بنیه‌های فساد تضعیف گردیده و در آینده نزدیک تسهیل کننده مبارزه با فساد در سطوح بعدی نیز خواهد بود.