هردم از این باغ بری میرسد
گند مجلس نمایندهگان هر روز بالا میشود. هر روز سندی از فساد نمایندهگان به بیرون درز میکند و مایهی آبروریزی میشود. این بار گند رییس مجلس نمایندهگان بالا شده است. گزارش اخیر تلویزیون طلوع نشان میدهد که رییس مجلس نمایندهگان حداقل مانع بررسی پروندهی فساد مقامهای دارالانشای پارلمان شده است. شخص رییس پارلمان هم متهم به سوءاستفادهی مالی شده است. او متهم است که با آنکه خانه دارد، از بودجه مجلس به نام اجارهخانه، پول گرفته است. ایشان متهم است که دفتر خود را هم با قالینهای ارتشی دارای نقشهی وطنی تزیین کرده است. این اتهامها خیلی جدی است.
این اتهامها یک بار دیگر، وجههی پارلمان را نزد مردم آسیب میزند. پارلمان برحال، به قدر کافی به وجههاش آسیب زده است و گزارشهای اخیر در مورد سوءاستفادهی رییس پارلمان هم، به جایگاه این نهاد آسیب میزند. جالب این است که شخص رییس پارلمان و نمایندهگان مجلس تلاش نمیکنند تا در مورد این اتهامها و نحوه فساد در پارلمان، توضیح بدهند. رییسجمهور غنی وزارت داخله را قلب فساد میداند اما افکار عمومی پارلمان را قلب فساد لقب دادهاند.
نمایندهگان همین پارلمان، از نامزدوزیران پول گرفتهاند و بعد به آنان رای اعتماد دادهاند. نمایندهگان از وزیران بر حال باج گرفتهاند. رای اعتماد که ابزاری برای کنترول فساد حکومت است، توسط برخی از نمایندهگان برحال پارلمان، وسیلهای برای زراندوزی نامشروع شده است. برخی از نمایندهگان نزد وزیران میروند، از آنان باج میخواهند و این وزیران را تهدید میکنند که اگر باج ندهند، مورد استیضاح قرار خواهند گرفت. وضعیت به گونهای شده است که استیضاح و رای اعتماد، ابزاری برای تولید فساد شده است. نویسندهگان قانون اساسی افغانستان انتظار داشتند که رای اعتماد و استیضاح ابزارهای کنترول حکومت باشند. اما حالا نتیجه برعکس شده است. به باور نگارنده، نویسندهگان قانون اساسی افغانستان در همان آغاز مرتکب اشتباه جدی شدند.
نویسندهگان قانون اساسی افغانستان که میخواستند شالودهی یک دموکراسی را بریزند، انسانشناسی دموکراسی را مبنای قانونگذاری قرار ندادند. انسانشناسی دموکراسی میگوید که سیاستمداران و قدرتمندان مجموعهای از آدمهای مفسد، زراندوز، قانونشکن و بیرحم اند. برمبنای این انسانشناسی باید میکانیزمی ایجاد شود که این فساد، زراندوزی، قانونشکنی و بیرحمی سیاستمداران و قدرتمندان را مهار کند و آن را به حداقل برساند.
نمایندهگان پارلمان کنونی افغانستان فعال و مختار اند. آنان به هیچ مرجعی پاسخگو نیستند. هیچ دادگاهی نمیتواند آنان را محاکمه کند. موکلان نمایندهگان مجلس نمیتوانند وکیلانشان را از نمایندهگی پارلمان خلع کنند. یک وکیل پارلمان افغانستان صرف به وجدانش پاسخگو است و بس. بسیاری از آنان هم وجدانشان را به شیطان فروختهاند. به همین دلیل است که فساد روز به روز در پارلمان افغانستان اوج میگیرد و هر روز گند آن بلند میشود. اگر انسانشناسی دموکراسی مد نظر گرفته میشد و برای نمایندهگان پارلمان یک میکانیزم نظارتی طراحی میشد، فساد این قدر اوج نمیگرفت.
مهم ترین نهادهای نظارتی پارلمانها در کشورهای دموکراتیک احزاب سیاسی است. در آن کشورها پارلمانها، حکومتها را نظارت میکنند و احزاب سیاسی، بر پارلمانها نظارت دارند. رایدهندهگان هم به احزاب سیاسی نظارت دارند. احزاب سیاسی برای آن که رای بیاورند، نمایندهگانشان را در پارلمان کنترول میکنند. هر نمایندهی پارلمان، از یک حزب در مجلس نمایندهگی میکند و آن حزب نماینده را کنترول میکند. حزب سیاسی هم برای آنکه در آینده رای بیاورد، نمایندهی پارلمان را کنترول میکند. نظم حزبی بر تمام پارلمانهای کشورهای دموکراتیک حاکم است.
اما دسپلین حزبی بر پارلمان افغانستان حاکم نیست. به همین دلیل است که نمایندهگان پارلمان افغانستان را هیچ چشمی نظارت نمیکند. این نمایندهگان با استفاده از زور، پول و قدرتی که در محل دارند، در انتخاباتها برنده میشوند و بعد در پارلمان میآیند و به صورت نامشروع پول درمیآورند. هیچ نمایندهی پارلمان افغانستان در برنامههای کدرسازی احزاب تربیه نشدهاند. بسیاری از آنان اصلاً فکر سیاسی ندارند. هیچکسی نمیتواند آنان را نظارت کند. این نمایندهگان بدل به باجگیران حرفهای شده اند.
متاسفانه که در فرمان تقنینی رییسجمهور برای انتخابات پارلمانی سال آینده، برای احزاب سیاسی نقش داده نشده است. انتخابات پارلمانی آینده هم غیرحزبی خواهد بود. بر پارلمان آینده هم، نظم حزبی حاکم نخواهد بود. یگانه راه این است که جرگهی قانون اساسی پس از انتخابات پارلمانی و شوراهای ولسوالی برگزار شود و در آن جرگه، علاوه بر روشنشدن سرنوشت مجری امور، موادی درج شود که براساس آن، افغانستان صاحب یک پارلمان حزبی شود. تا زمانی که پارلمان افغانستان حزبی نشود، فساد در آن هر روز فربهتر میشود.
نویسنده منوچهر
