طالبان با تبانی و خیانت به قدرت رسیدند، نه پیروزی در میدان جنگ

به گزارش خبرگزاری رشد؛ طالبان پس از تسلط بر افغانستان، خود را فاتح جنگ می‌خوانند؛ اما منتقدان این روایت را رد کرده و می‌گویند بازگشت این گروه به قدرت، بیش از آن‌که نتیجه غلبه نظامی بر نیروهای مسلح افغانستان باشد، حاصل توافق‌های سیاسی، تصمیم‌های پشت‌پرده و فروپاشی ساختارهای دفاعی و امنیتی حکومت پیشین بود.

در این روایت، توافق دوحه و نقش چهره‌هایی چون زلمی خلیل‌زاد، حامد کرزی و اشرف غنی از عوامل زمینه‌ساز سقوط جمهوری عنوان می‌شود. با این حال، میزان مسئولیت هر یک از این افراد و ادعاهای مربوط به تبانی و خیانت، نیازمند بررسی اسناد و شواهد مستقل است.

منتقدان می‌گویند در روزهای پایانی جمهوری، به فرماندهان قول اردوها، لواها، ریاست‌های خاص امنیت ملی و قطعات ویژه پیام داده شده بود که از جنگ خودداری کنند و مسیر تفاهم و گفت‌وگو را در پیش بگیرند. به گفته آنان، شماری از رهبران جهادی نیز با وعده برگزاری نشست‌های صلح به حاشیه رانده شدند و برخی به پاکستان رفتند.

همچنین ادعا می‌شود که خروج شماری از نیروهای نظامی، افراد تحصیل‌کرده و روشنفکران از افغانستان، در چارچوب روند تخلیه، توان مقاومت داخلی را کاهش داد و زمینه تسلط طالبان را فراهم کرد.

در این میان، مقاومت اسماعیل خان، فرمانده پیشین جهادی و از چهره‌های شناخته‌شده هرات، به‌عنوان نمونه‌ای از ایستادگی در برابر طالبان مطرح می‌شود. او در روزهای سقوط هرات در برابر این گروه مقاومت کرد، اما سرانجام شهر به کنترل طالبان درآمد و اسماعیل خان نیز تسلیم شد.

منتقدان می‌گویند اگر نیروهای امنیتی و قطعات ویژه حمایت و امکانات لازم را دریافت می‌کردند، امکان مقاومت بیشتر در برابر طالبان وجود داشت و شاید روند سقوط شهرها و کابل به شکل دیگری رقم می‌خورد.

با این حال، ارزیابی این‌که آیا نیروهای جمهوری در صورت ادامه جنگ می‌توانستند مانع تسلط طالبان شوند، به بررسی وضعیت عملیاتی نیروها، فروپاشی زنجیره فرماندهی، قطع حمایت نظامی خارجی و توافق‌های سیاسی آن دوره نیاز دارد.

توافق دوحه میان امریکا و طالبان در فبروری ۲۰۲۰ امضا شد. پس از آغاز خروج نیروهای خارجی، طالبان در تابستان ۲۰۲۱ حملات خود را گسترش دادند و در ۱۵ آگست همان سال وارد کابل شدند؛ رویدادی که به پایان حکومت جمهوری افغانستان انجامید.