نشست کابل؛ نمایش اطاعت، پرسشنامه اجباری، هزینهٔ ۵۰۰ میلیونی
دانشگاه کابل هفتهٔ گذشته میزبان رویدادی بود که طالبان آن را کنفرانس علمی-تحقیقی بررسی تأثیر فرمانهای رهبر نامیدند. اما پشت این عنوان، واقعیت دیگری قرار داشت: گردهماییای که به گفتهٔ منابع، با هزینهٔ حدود ۵۰۰ میلیون افغانی و نگارش ۹۴۷ مقاله برای تأیید فرمانهای هبتالله آخندزاده ترتیب داده شده بود، بیش از آنکه یک رویداد علمی باشد، صحنهای برای مدیریت شکافهای درونی و واداشتن حاضران به تأیید اطاعت بود.

به گزارش خبرگزاری رشد؛ ملموسترین نشانهٔ ماهیت این نشست، پرسشنامهای بود که میان شماری از استادان و شرکتکنندگان توزیع شد. از آنان خواسته شده بود نام، سمت و دیدگاه خود را دربارهٔ اعطای لقب شیخالاسلام به رهبر طالبان ثبت کنند. یکی از استادان دانشگاه کابل به رسانهها گفته است که موافقت با این درخواست را خیانت به کشور میداند، اما از پیامدهای مخالفت، از جمله بازداشت، بیم دارد.
این وضعیت، معنای رضایت در این نشست را روشن میکند: رضایتی که در فضای ترس و با ثبت هویت فردی جمعآوری میشود، بیش از آنکه تأیید باشد، سندی بر اجبار است. به گفتهٔ منابع، برخی شرکتکنندگان نمیدانستند تا چه اندازه در بیان نظر واقعی خود آزادی عمل دارند.
رسانههای وابسته به طالبان هیچ تصویری از این نشست منتشر نکردند و تنها فایلهای صوتی سخنرانیها را نشر دادند. این محدودیت در حالی اعمال شد که هبتالله آخندزاده پیشتر نیز با انتشار تصاویر و ویدیوهای خود مخالفت کرده بود. نتیجه، رویدادی است که در آن رهبر نه دیده میشود و نه صدایش بهطور کامل در دسترس است؛ فقط نسخهٔ صوتی گزینششدهای منتشر میشود که طالبان آن را تأیید کردهاند.
اگر هدف ظاهری نشست بررسی تأثیر فرمانها بود، هدف پنهان آن مهار مخالفتهای درونی بود. منابع به رسانهها گفتهاند که آخندزاده در این سفر، علاوه بر سخنرانی، با مقامهای ارشد ناراضی، از جمله سراجالدین حقانی (وزیر داخله) و قیوم ذاکر (معاون وزارت دفاع)، دیدار کرده است. او در سخنرانی خود چندین بار واژههای فتنه و اختلاف را به کار برد و تأکید کرد که حیثیت امیر و مأمور باید برای همه روشن باشد و سرپیچی از فرمان رهبری، نظام را ضعیف میکند.
همین تنش، در سخنان حقانی نیز بازتاب یافت. او در روز نخست نشست گفت که بسیاری از مردم افغانستان با سیاستهای هبتالله آخندزاده موافق نیستند و از مقامها خواست به جای سخنرانی، به وضعیت مردم رسیدگی کنند. اینکه وزیر داخلهٔ طالبان در یک نشست رسمی، نارضایتی عمومی را به زبان میآورد و رهبر گروه در پاسخ بر اطاعت بیچونوچرا تأکید میکند، نشان میدهد که نمایش وحدت در کابل، پردهای بر شکافی واقعی بود.
در این نشست، هیچ روحانی شیعهای حضور نداشت. گزارشها تأیید میکنند که به نظر میرسد هیچ عالم شیعهای به این گردهمایی دعوت نشده بود. در همان حال، عبدالحکیم حقانی، قاضیالقضات طالبان، ادعا کرد که میان اعضای طالبان اختلاف مذهبی و زبانی وجود ندارد. این ادعا در حالی مطرح میشود که در سالهای اخیر، نهادهای دینی و آموزشی شیعیان، از جمله حوزه خاتمالنبیین در کابل، تعطیل شده و فشار بر این جامعه تشدید شده است. غیبت شیعیان در نشستی که مدعی سخن گفتن به نام علمای دین است، خود گویاترین بخش از پیام این گردهمایی بود: در ساختار قدرت طالبان، جایی برای نمایندگان مذهبی بخش بزرگی از جامعه وجود ندارد.
نشست کابل نه یک رویداد علمی بود و نه نمایشی از وحدت. پرسشنامههای اجباری، دوربینهای خاموش، واژههای فتنه و اختلاف بر زبان رهبر، انتقاد علنی وزیر داخله و غیبت کامل شیعیان، همگی نشانههایی از یک واقعیتاند: طالبان برای حفظ انسجام درونی و مشروعیتسازی، به ابزارهایی متوسل میشوند که بیش از آنکه اعتماد بسازند، ترس و انکار را بازتولید میکنند. لقب شیخالاسلام در چنین فضایی، بیش از یک عنوان دینی، سندی است بر تلاش برای پوشاندن شکافی که خود طالبان از آن آگاهاند.
